२१-२२ जानेवारी २०२४

 

 २१-२२ जानेवारी २०२४

नुकताच ड्राफ्ट मधील एक ब्लॉग वाचला. जवळपास ९ वर्षांनंतर सवयीं च्या बाबतीत मी तसाच!!

असो. 

आजच्या महत्त्वाच्या नोंदी.
आज पुण्यात टिंगरे नगर ते फिनिक्स मॉल गाडी घेऊन गेलो.
रस्त्यात बऱ्याच ठिकाणी भगवे झेंडे लावलेले दिसले. 
मधूनच एका गाडीत गणपती नेतात तसा रामाचा पुतळा घेऊन काही लोक गेले, जोरात "जय श्री राम" घोषणा देत.
त्याच्या काही वेळा पूर्वी "भारत का बच्चा बच्चा" हे गाणं रस्त्यावर कुठेतरी ऐकू आलं होतं.
रस्त्याच्या दुतर्फा काही पोस्टर्स दिसले रामाचे - कार्यक्रमाचे. 
काल बाल - रामाचे (राम लल्ला) फोटो बऱ्याच लोकांच्या स्टेटस ला पाहिले. फेसबुकवर साताऱ्याच्या कुठल्यातरी गृपवर तो बाल - रामाचा (राम लल्ला) फोटो आणि चाफळच्या बाल - रामाचा फोटो यातील साधर्म्य दर्शविणारा एडीटेड फोटो होता. राम लल्लाच्या मूर्तीवरील  प्रभावळीचा अर्थ विवरण करणारे फोटोही समाज माध्यमांवर फिरत होते. सकाळच्या फेसबुक हॅण्डल वर share केलेला फोटो -

वातावरण हळू हळू राममय होत गेलेलं जाणवतं. साधारण २०१८ पासून हे व्हायला सुरुवात झाल्याचं माझ्याच एका जुन्या नोंदीवरून मला वाटतं. अर्थात यात काहीच विशेष किंवा धक्कादायक नाही. राममंदिर आणि बाबरी मशिदीच्या खटल्याचा निकाल शांततेत मान्य झाला. त्यानंतर मंदिर निर्माण होणार ही चर्चा आणि लगोलग मंदिर निर्माण सुरू झालं.

यादरम्यान समाजजीवनात रामाचं स्थान मध्यवर्ती येऊ लागलं. सिनेमाच्या संदर्भात मला जाणवलेला बदल एक सिनेप्रेमी म्हणून मला नोंदवावा असा वाटतो. हा बदल मला RRR मध्ये पहिल्यांदा दिसला. राम चरण तेजाला climax ला रामाच्या अवतारात दाखवलं तेव्हा पब्लिकची reaction अफाट होती. पब्लिक ला हे फुल आवडलं होत. मग ओम राऊतच्या आदिपुरुष ची हवा तयार होऊ लागली, कोरोना दरम्यान जुनी रामायण लोकांच्यात परत प्रसिद्ध झाली. अक्षयकुमारचा रामसेतू आला, त्याला लोकांचा खूप चांगला प्रतिसाद मिळाला. अधून मधून "भारत का बच्चा बच्चा जय जय श्रीराम बोलेगा" हे ऐकू येत होत, ते खूपच लोकप्रिय झालेलं दिसलं. अगदी वर्ल्ड कप मध्येही ते वाजवलं जात होतं आणि लोकांच्यात हर्षाची लाट उसळत होती. मग आदिपुरूष चा ट्रेलर आला, त्यातील सुमार CGI मुळं खूप ट्रोल करण्यात  आलं. मग सिनेमा रिलीज झाला, त्यालाही ट्रोल करण्यात आलं. अर्थात दोन्ही मुख्य बाजुंकडून* हे ट्रोलिंग झालं. कुणाल काम्राने आनंद पटवर्धन यांनी "राम के नाम" ही documentary त्याच्या अकाऊंटवरून share केली. आजच (दि. २१ जानेवारी) हनुमान हा दाक्षिणात्य सिनेमा पाहून आलो. त्यात हनुमान जेव्हा दाखवला गेला तेव्हा पब्लिक ची प्रतिक्रिया अफाट होती. मीपण त्या सिन ने प्रभावित झालो.  रामा बद्दल च आणखी एक सिनेमा ३९५ नावाचा सिनेमा रिलीज झाला आहे. रवी जाधव यांच्या माजी पंतप्रधान अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या बायोपिक मध्ये कैलाश खेर ने लिहिलेलं,संगीत दिलेलं आणि गायलेल गाणं काल युट्यूबवर पाहिलं. चांगल वाटलं गाणं. सुधीर फडके यांच्यावरील आगामी बायोपिक च्या टिजर मध्येही रामावरील एका गाण्याच्या काही ओळी ऐकायला मिळतात. खूप सुंदर आहेत. "राम सियाराम सियाराम जय जय राम"  हे गाणं ही खूपच प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय झालं. काही मित्रांची ringtone आणि कॉलर टोन पण आहे ती. ही सगळी उदाहरणं सांस्कृतिक जीवनात आणि विशेषतः सिनेमा - संगीतामध्ये राम केंद्रस्थानी आला असल्याचं दाखवतात. असाच राम हा विषय चर्चांमध्ये, राजकारणामध्ये आणि एकंदरीतच समाजजीवनात केंद्रस्थानी आला आहे, असं दिसून येतं.

( *प्रो मोदी - हिंदुत्व इत्यादी आणि अँटी मोदी - हिंदुत्व इत्यादी या दोन मुख्य बाजू. अर्थात अशा दोन बाजुंमध्ये विभागणी करणं हे अरीसुलभिकरण आणि सरसकटीकरण होत आहे, पण इथ मुख्य मुद्दा बाजू किती वा कोणत्या हा नसून, मुद्दा मत व्यक्त करण्याचा नसून मुद्दा निरीक्षण नोंदवण्याचा आहे. दोन मुख्य बाजूंचा इथून पुढे "प्रो" आणि "अँटी" असा उल्लेख इथून पुढं केलेला आहे. आता कुठली बाजू योग्य, मी कुठल्या बाजूला झुकलेला या विषयांची चर्चा मला इथ करायची नाही. मला फक्त काही निरीक्षण नोंद करायची आहेत.  कुठली बाजू योग्य की आणि कुठली अयोग्य, आणि ती तशी का? आणि ती कुठल्या किंवा कुणाच्या दृष्टिकोनातून, या सगळ्याकडे पाहण्याचा वस्तुनिष्ठ दृष्टिकोन असू शकतो का, आणि असला तर त्याचे मापदंड कुठले या सगळ्याची सोपी झटपट उत्तरं कदाचित असू शकतील, पण ती बहुतेकदा अपूर्णच असतील. तेव्हा हे सगळ मुळापासून अभ्यासाव लागेल. त्यासाठी वेळ लागेल. आणि त्यानंतरच या विषयावर निपक्षपणे काही मत मांडता येईल. ती प्रक्रिया सुरूच आहे. वेळखाऊ असली तरी जाणून घेण्याची तृष्णा भागविण्या चा आनंद देणारी आहे. असो. तर या कारणामुळे इथं मी कुठलही मत व्यक्त करत नसून निरीक्षण नोंदवत आहे किंवा तसं नोंदवण्याचा प्रयत्न करत आहे. असो. इति विषयांतर.)

राजकारणात राम केंद्रस्थानी येणं हे योग्य की अयोग्य, यावर प्रो आणि अँटी गटात वाद असू शकेल, आहे. पण निवडणुकीच्या तोंडावर किंवा एकूणच  राजकारणात राम केंद्रस्थानी येणं हे अपरिहार्यच होत. यात आश्चर्य वाटणं किंवा हे असं कसं होऊ शकतं यावर चर्चा करणं,हे मला विशेष वाटतं. अर्थात हे विशेष वाटणं हा माझ्या वर्तमानाकडे पाहण्या च्या प्रवासाचा भाग असेल. जसं मघाशी नमूद केलं की २०१८ पासून वातावरण राममय होण्यास सुरुवात झाल्याचं मला माझ्याच जुन्या नोंदीवरून जाणवलं. ती नोंद होती "राम मंदिराच बांधकाम सुरू झालं आणि काय आश्चर्य..." असं मी sarcastically काही लिहिल्याची. अयोध्या केसांदर्भात तेव्हा चर्चा सुरू असेल, त्यावेळी माझी ती प्रतिक्रिया होती. अर्थात मी अँटी बाजूकडे जास्त झुकलेलो होतो. आणि आताही मध्यभागी येऊन सगळं वस्तुनिष्ठ पणे पाहण्याच्या प्रयत्नात आहे. पण तरीही अजून मध्ये येण्याचा प्रयत्न चालूच आहे, आणि तो अँटी कडून मध्यभागी येण्याचा प्रयत्न आहे. माझ्यात या प्रक्रियेदरम्यान काय बदल झाला? मी परवा दिवशीपासून या विषयावर सगळीकडे सुरू मंथन पाहतोय आणि माझ्या आत ही त्याची प्रतिक्रिया म्हणून होणारं मंथन ही पाहतोय. २०१८ साली जसं उद्वेगाने वर नमूद नोंद लिहिली होती, तो उद्वेग आता तेवढ्या प्रमाणात शिल्लक नाहीय. आता झटकन प्रतिक्रिया द्यावीशी वाटत नाही. भवतालाच फक्त निरीक्षण करावं वाटतं. तो हळूहळू समजून घ्यावा वाटतो. अर्थात, चर्चा करताना समविचारी अँटी गटात काही नाराजी मी व्यक्त करतोही. पण ती चर्चेची गरज असते, आणि ती उत्स्फूर्त प्रतिक्रिया असते, आतापर्यंत घट्ट झालेल्या न्युरोंस च्या जाळ्यांची. पण जेव्हा भवतलाच निरीक्षण करत असताना मनात विचार सुरू असतात तेव्हा मात्र उद्विग्नता तेवढ्या जास्त प्रमाणात जाणवत नाही.

उद्या (२२ जानेवारी २०२४)  राम लल्ला च्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना आहे. त्यानिमित्त महाराष्ट्रात सुटी जाहीर केली आहे. याविरुद्ध लॉ कॉलेजच्या विद्ध्यार्थ्यानी जनहित याचिका दाखल केली होती. फेसबुक वर काही अँटी गटातील लोकांनी सुटीच्या विरुद्ध पोस्ट्स टाकल्या आहेत. काही कट्टर अँटी गटात असणाऱ्या पण संख्येने अतिशय कमी असणाऱ्या परीचीतानी उद्याच्या कार्यक्रमाबद्दल नाराजीच्या पोस्ट्स टाकल्या आहेत.नाहीतर जवळजवळ सर्वांनी अर्थात कट्टर प्रो, प्रो, प्रो नसूनही नेहमीच उत्सवप्रिय - स्टेटस प्रिय असणारे, प्रो नसूनही धार्मिक असणारे, आणि प्रो नसून - इतके धार्मिक नसून - उत्सवप्रिय नसून peer pressure किंवा नमूद नसणाऱ्या इतर कुठल्याही कारणाने पण समाज माध्यमांवर असणाऱ्या बहुतेक जणांनी उद्याच्या कार्यक्रमाबद्दल काहीतरी share केलेलं आहे. नेहमीच्या सणांच्या / दिवसांच्या अनुभवावरून अशी खात्री आहे की उद्या स्टेटस आणि पोस्ट्स चा महापूर येणार आहे. (सदर नोंद याच महापुराचा भाग आहे. )

नोंद समाप्त.

- अभिजीत कदम.